﻿<name of the story: 13/PUNC मृगनिरीक्षणम्/NP >/PUNC
<source: kathanjali>
<Author: Dr. Shanta Venkataraman>
<year of publication: 2004>
<publication: Dr.Shanta Venkataraman, chennai>
<copy right: reserved with Ms.Parvathi Venkataraman>
<Domain: moral stories>
<Book relation:    >
<version:        >
<typist: K.Anjana Devi>
<proof: G.surya Prasad>
<sandhi: G.surya Prasad>
<pos tagging:  >
<samasa:   >
<centre: SANSKRIT ACADEMY, Osmania University, hyd>
<text>  
13/PUNC मृगनिरीक्षणम्/NP
शङ्करदेवः/NS कश्चन/SN कृषीवलः/NP ,/PUNC कर्मोद्युक्तः/NP ,/PUNC अनलसः/NP च/APY ।/PUNC स्वक्षेत्रे/NP कठिनम्/NP श्राम्यन्/NP बहूनि/A वस्तूनि/NP उद्पादयत्/NP -/PUNC नारिकेलम्/NP ,/PUNC कदली/NP ,/PUNC शालिः/NP ,/PUNC शाकाः/NP ,/PUNC कार्पासः/NP इति/AUD ।/PUNC तानि/A नगरे/NP विपणौ/NP विक्रीय/NP धनम्/NP बहु/A संपादितवान्/NP ।/PUNC अस्मिन्/SNV दुष्करे/NP कर्मणि/NP सहायकाः/NP न/AN केवलम्/NP भृत्यजनाः/NP ,/PUNC किन्तु/A बहवः/A प्राणिनः/NP अपि/AVK ।/PUNC भारान्/NP वोढुम्/KKS गमन/NP अगमनाय/NP अश्वाः/NP ,/PUNC क्षीराय/NP गावः/NP ,/PUNC वहनाय/NP वृषभाः/NP ,/PUNC आहाराय/NP कुक्कुटाः/NP शशाः/NP अजाः/NP ,/PUNC स्वरक्षायै/NP शुनकाः/NP च/APY ।/PUNC न/AN केवलम्/NP एते/SN ,/PUNC मार्जाराः/NP वानराः/NP शूकराः/NP मूषकाः/NP च/AVK तस्य/A रक्षणे/NP अभवन्/KNV ।/PUNC गृहपरिसरे/NP विशाला/NP भूमिः/NP ।/PUNC तत्र/A अतिविपुले/NP गोष्ठे/NP ,/PUNC वृक्षे/NP अन्यत्र/A च/A अवसन्/KN ते/NP यथा/A सुखम्/NP ।/PUNC यदा/AVK यस्य/SN अपेक्षा/NP आवश्यकी/NP ,/PUNC तदा/AVK ते/SN नीयन्ते/NP बहिः/NP ।/PUNC रविवासरे/NP विरामः/NP इति/AUD सर्वे/SN तस्मिन्/SNV दिने/NP किम्/AP अपि/AVK न/AN कुर्वन्ति/KP ।/PUNC एकस्मिन्/SMKY रविवासरे/NP प्रातः/NP सर्वे/SN ते/SN प्राणिनः/NP कुतूहलेन/NP एकत्र/NP सङ्गताः/NP ।/PUNC कठिनोद्यमात्/NP श्रान्तानाम्/NP निष्ठुरेण/NP अधिपेन/NP दत्तः/KP विश्रमाय/NP अवकाशः/NP ।/PUNC तेषाम्/SNV मानसीम्/NP व्यथाम्/NP न/AN कश्चित्/SN मनुष्यः/NP अवगच्छेत्/KNV ।/PUNC शालाम्/NP परितःAUP मिलित्वा/KKS विश्रमदिन/NP विनोदनम्/NP आरब्धवन्तः/KN वृथा/NP संलापेन/NP ।/PUNC तेषाम्/SNV अपि/AVK संभाषणाय/NP बहवः/NV विषयाः/NP आसन्/KP ।/PUNC तेषाम्/SNV कुटुम्बानि/NP ,/PUNC अपत्यानि/NP ,/PUNC अत्र/A आगमनात्/KNV पूर्वम्/AVK अवस्थितः/NP देशः/NP इति/AUD बहु/A अधिकृत्य/KKS अजल्पन्त/NP ।/PUNC धेनुः/NP -/PUNC शुभवासरः/NP कुक्कुटि/NP !/PUNC अपि/AVK कुशलम्/NP ?/PUNC तव/A अवस्कन्दनाय/NP शङ्कर/NS देवस्य/NP भृत्याः/NP  न/AN आगतवन्तः/KN वा/AVK ?/PUNC कुक्कुटी/NP -/PUNC अद्य/A यावत्/A न/AN आगताः/KN ।/PUNC किन्तु/AVK अचिरात्/NP एव/INTF आगमिष्यन्ति/KP ।/PUNC इदानीम्/A सप्तवादनावसरः/NP क्षीरदोहनार्थम्/NP तव/A समीपम्/AUP आगतवन्तः/KN वा/AVK ?/PUNC धेनुः/NP -/PUNC हाम्/ABS प्रभातात्/NP पूर्वम्/AVK एव/INTF ।/PUNC क्षीरम्/NP अशेषम्/NP दुग्धम्/NP तेषाम्/SNV उपयोगाय/NP ।/PUNC कष्टम्/NP !/PUNC मम/SN वत्साय/NP न/AN किम्/AP अपि/AVK अवशेषितम्/NP ।/PUNC कुक्कुटी/NP -/PUNC एते/A मानवाः/NP क्रूरहृदयाः/NP ।/PUNC अस्मान्/SN मूकान्/NP मन्यन्ते/KP अस्मान्/SN प्रति/AUP क्रूरताम्/NP दर्शयन्ति/KN ।/PUNC अण्डेभ्यः/NP शिशून्/NP उत्पाद्य/NP तान्/SN सस्नेहम्/NP संरक्षेयम्/NP इति/AUD मम/SN इच्छा/NP ।/PUNC मम/SN अनुभवः/NP तु/A -/PUNC अण्डानि/NP एव/INTF उत्सर्जनात्/NP अनुपदम्/NP एव/INTF ते/SN भक्षणाय/NP उपनयन्ति/NP ।/PUNC न/AN किम्/AP अपि/AVK कर्तुम्/KP शक्नोमि/KP ।/PUNC एतावता/SN श्वमिथुनम्/NP एकम्/SMK परस्परम्/NP कलहायते/NP येन/A संभाषणभङ्गः/NP अजायत/KNV ।/PUNC कलहः/NP कुचेष्टाप्रियस्य/NP बालशुनकस्य/NP विषये/NP ।/PUNC शुनी/NP आह/ABS -/PUNC "/PUNC टैनिः/NP शाबकः/NP साहसशीलः/NV इदानीम्/SN ।/PUNC आवयोः/A वचनेषु/NP तस्य/SN आदरः/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC उपचीयमानः/NP अस्ति/KP ।/PUNC अस्तु/KP "/PUNC शुनकः/NP अवदत्/KP -/PUNC "/PUNC आवयोः/A पुत्रः/NP स्वामिनः/NP "/PUNC उत्कृष्टम्/NP "/PUNC पुत्रम्/NP '/PUNC शुक्रम्/NP '/PUNC अनुकरोति/KP ।/PUNC शुक्रः/NP तु/A अतीव/A स्वार्थपरः/NP ।/PUNC स/SN निर्लज्जम्/NP सर्वैः/SN मृगैः/NP सह/AUP कलहम्/NP करोति/KP ।/PUNC हा/ABS धिक्/ABS !/PUNC "/PUNC अत्रान्तरे/NP इतः/A तावद/A आगतःKN "/PUNC मैक्/NP "/PUNC नामकः/NP वेगसरः/NP ।/PUNC सः/SN हेषते/NP स्म/A ।/PUNC "/PUNC भोः/ASMB !/PUNC सन्तुष्टः/NP अस्मि/SN सर्वेषाम्/SN भवताम्/KN दर्शनेन/NP ।/PUNC "/PUNC "/PUNC दिल्ली/NP "/PUNC नामकः/NP अश्वः/NP प्रतिहेषते/NP स्म/A -/PUNC "/PUNC भवान्/KN प्रतिदिनम्/NP विलम्बेन/NP शालाम्/NP प्रत्या/NP गच्छति/KP ।/PUNC किम्/AP क्लेशः/NP महान्/NP ?/PUNC "/PUNC वेगसरः/NP प्रत्युवाच -/PUNC "/PUNC न/AN क्लेशः/NP ईषत्/NP अपि/AVK ।/PUNC स्वामी/NP यत्/SSN आदिशति/KP ,/PUNC तत्/SSN विना/AUP आयासम्/NP ससन्तोषम्/NP करोमि/KP ।/PUNC भगवतः/NP कृपया/A तत्र/A शक्तिः/NP उरुत्साहः/NP चAVK प्रतिदिनम्/NP वर्धते/KP एव/INTF ।/PUNC "/PUNC मृगाः/NP तु/A प्रत्यूचुः/NP युगपत्/NP -/PUNC '/PUNC वयम्/SN चिन्तयामः/KP यत्/SN भवान्/KN बहु/A श्राम्यति/NP इति/AUD ।/PUNC अश्वः/NP कोपात्/NP खुरेण/NP भूमिम्/NP अभिहत्य/KKS हेषितवान्/KN -/PUNC "/PUNC मानववर्गः/NP एव/INTF नो/AN मूकान्/NP मनुते/NP ।/PUNC ते/SN पौष्टिकम्/NP आहारम्/NP न/AN ददते/KP ।/PUNC यवपलालम्//NP अन्तरा/SN न/AN किम्/AP अपि/AVK रुच्यम्/NP ।/PUNC तृणभूमिम्/NP माम्/SN प्रेषयन्ति/KP चर्वणाय/NP ।/PUNC यदि/AVK वहनाय/NP बहिः/A नयन्ति/KP ,/PUNC तदा/AVK गुडपिण्डम्/NP यच्छन्ति/KP सान्त्वनाय/NP ।/PUNC चारुस्मितेन/SNV मधुरभाषणेन/NP माम्/SN वशी/NP कुर्वन्ति/KP ।/PUNC माम्/SN आरूढाः/KN कशया/NP ताडयन्ति/KP ।/PUNC पूर्णम्/NV दिनम्/NP वाहयन्ति/KP ।/PUNC क्रूराः/NP ते/SN ।/PUNC वयम्/SN पुनः/A दयनीयाः/NP ।/PUNC एतावता/SN ष्/A ष्/A ष्/A इति/AUD फूत्कुर्वन्/KNV सर्पः/NP तत्र/A आगतः/KN ।/PUNC सर्वत्र/A मानवैः/NP स्वगतिनिरोधात्/NP विषण्णः/NP इव/ASD ।/PUNC धान्यागारे/NP क्वचित्/A सुरक्षिते/NV स्थाने/NP फलकस्य/NP पृष्टे/NP वलयितः/NP शयानः/NP ,/PUNC बहिः/A आगतः/KN एवम्/AUD फूत्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC "/PUNC अहो/ABS सर्पः/NP जातः/KN अहम्/SN इति/AUD बहु/A दुरन्तः/NP एव/INTF मम/SN शोकः/NP ।/PUNC बालैः/NP साकम्/AUP क्रीडन्तम्/KP माम्/SN उद्यानपालकः/NP अपश्यत्/KP ।/PUNC माम्/SN हन्तुम्/KKS तथा/AVK प्रायतत/NP ।/PUNC देवकृपया/NP विमुक्तः/NP अहम्/SN ।/PUNC कुतः/A मयि/SN तावान्/KN द्वेषः/NP मानवस्य/NP ?/PUNC शरीरम्/NP क्षतपूरितम्/NP ।/PUNC सर्वे/SN उरगाः/NP न/AN विषदशनाः/NP इति/AUD मनुष्यः/NP न/AN जानाति/KP ।/PUNC विषसर्पेभ्यः/NP अधिक/NP क्रूराः/NV मनुष्याः/NP ,/PUNC इतिAUD वदन्/KN सर्वेषाम्/SN वदनानि/NP निरीक्षते/NP स्म/A प्रतीक्षन्/KN इव/ASD तेषाम्/SNV उत्तरम्/NP ।/PUNC तेSN अवदन्/KN "/PUNC अयि/ABS मित्र/NP !/PUNC अनुभवे/NP एतस्मिन्/SN न/AN त्वम्/SN एकाकी/A ।/PUNC सर्वे/SN वयम्/SN प्रकृत्या/KKS निरपराधिनः/NP एव/INTF ।/PUNC यदि/AVK नरः/NP न/AN अस्मान्/SN पीडयति/KP ,/PUNC न/AN कदा/SN अपि/AVK नरम्/NP पीडयामः/KP ।/PUNC बालकानाम्/NP सर्पेभ्यः/NP न/AN भयम्/NP ।/PUNC तेषाम्/SNV दृष्टौ/NP सर्पाः/NP हृदयप्रीणकाः/NP एव/INTF ।/PUNC पितरः/NP एव/INTF विद्वेषम्/NP जनयन्ति/KP ।/PUNC "/PUNC तावता/A शूकरयुवतिः/NP काचित्/SN पुरतो/NP बभूव/KP ,/PUNC अगदत्/SNV च/APY ।/PUNC '/PUNC सत्यम्/NP उक्तम्/KN ।/PUNC बालकाः/NP अस्मान्/SN मैत्रेण/NP चक्षुषा/NP पश्यन्ति/KP ।/PUNC अन्येद्युः/NP मम/SN शाबः/NP कश्चन/SNV स्वामिभृत्येन/NP बलात्/NP नीतः/NP हननाय/KP ।/PUNC एते/SN बालाः/NP करुणम्/NV याचितवन्तः/KN मुहुर्मुहुः/NP तान्/SN मदीयम्/NP शिशुम्/NP मोक्तुम्/KKS "/PUNC ।/PUNC शुनकदम्पती/NP अन्ये/A च/APY मृगाः/NP अत्र/A ,/PUNC ऐकमत्यम्/NP प्रादर्शयन्/NP "/PUNC नराः/NP प्रायशः/NP विद्वेषशीलाः/NP एव/INTF "/PUNC इति/AUD ।/PUNC शुनकदम्पती/NP अवदताम्/KNV -/PUNC "/PUNC आवयोः/A पुत्रौ/NP टामि/NP टैनी/NP च/AVK सदा/A कुचेष्टितौ/NP स्तः/A ।/PUNC मानवबालाः/NP तैः/SN सह/AUP मित्रवत्/NP आचरन्तिKP ।/PUNC पितरः/NP तु/A अस्मत्/SN संपर्कम्/NP एव/INTF निषेधन्ति/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC वानरशिशुः/NP कश्चन/SNV निद्रालुः/NP एतन्मध्ये/NP भवनफलकम्/NP आलम्ब्य/NP किम्/AP अपि/AVK वक्तुकामः/NP आसीत्/KP ।/PUNC धेनुः/NP तम्/SN स्वाभिप्रायम्/NP आवेदयितुम्/KKS प्रार्थयत/NP ।/PUNC सः/SN अवदत्/KN -/PUNC "/PUNC मातः/NP न/AN मे/SN किञ्चिद्/SN वक्तव्यम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC सर्वत्र/A अहम्/SN लाघवेन/NP ईक्षे/NP ।/PUNC मम/SN नाम्ना/NP अपि/AVK मानवः/NP परिहसति/NP ।/PUNC न/AN मे/SN क्लेशःNP तेन/SN ।/PUNC परम्/AVK मानवः/NP प्रतीक्षते/NP अस्मान्/SN तेषाम्/SN कर्म/NP कर्तुम्/KP ।/PUNC "/PUNC इति/AUD वदन्/NP एव/INTF निद्राभिभूतः/NP अभवत्/KP ।/PUNC तदा/A एव/INTF कुशूलस्य/NP उल्लेखनम्/NP इव/ASD कश्चित्/SN शब्दः/NP श्रुतः/KN सर्वैः/SN ।/PUNC वानरः/NP कश्चित्/SN पटलोपरितले/NP उपविष्टन्/KN ,/PUNC अधः/A प्रवर्तमानम्/NP संलापम्/NP श्रृण्वन्/KN आसीत्/KP ।/PUNC कृषीवलस्य/NP गृहात्/NP अपहृतानि/NP फलानि/NP सुखम्/KV खादन्/KP -/PUNC पूर्वम्/AVK अपरिचितः/NP -/PUNC कुतूहलेन/NP सर्वैः/SN दृष्टः/NP ,/PUNC आह/ABS -/PUNC "/PUNC सोदराः/NP ।/PUNC युष्माक/NP दुःखभरितम्/NP संभाषणम्/NP शृण्वन्/KN एव/INTF अस्मि/KP ।/PUNC अहम्/SN अपि/AVK मानवाम्/NP अधिकृत्य/KKS तथा/AVK एव/INTF चिन्तयामि/KP ।/PUNC मम/SN अयम्/SN आशयः/NP -/PUNC वयम्/SN मानवानाम्/NP पूर्वजाः/NP ।/PUNC अस्माकम्/SN परिहसनम्/NP अस्माषु/SN क्रूर/NP तेषाम्/SNV दृष्टिः/NP वा/AVK न/AN औचित्यम्/KKS वहतः/NP ।/PUNC यदि/AVK एतेषु/SN केचन/A अस्मान्/SN उपहसन्ति/NP ,/PUNC क्रूरम्/NP व्यवहरन्ति/NP च/AVK ,/PUNC तत्/SN तेषाम्/SNV अज्ञानेन/NP एव/INTF ।/PUNC ते/SN नितराम्/NP मूढाः/NP ।/PUNC तत्र/A न/AN सन्देहः/NP ।/PUNC ते/SN क्षन्तव्याः/NP वा/AVK ?/PUNC "/PUNC

</text>  
